پایگاه خبری رج خبر/ اختصاصی/ پیشبینی مقدار بارش؛ ضعف پنهان هواشناسی ایران / دکتر داریوش یاراحمدی: پیشبینی وضعیت هوا همیشه آنقدرها هم پیچیده نیست. در ایران یک واقعیت مهم وجود دارد: پیشبینی «عدم بارش» معمولاً سادهتر، دقیقتر و قابلاعتمادتر از پیشبینی خودِ بارش است. دلیل این موضوع روشن است؛ تمامی مدلهایی که برای پیشبینی استفاده میشوند، از مدلهای اروپایی گرفته تا آمریکایی، سامانههای بارشی را از همان لحظهای که شکل میگیرند دنبال میکنند و مسیر حرکت، رشد، تضعیف یا فروپاشی آنها را با دقت بالا نشان میدهند.
بنابراین مشخص است که یک موج بارشی وارد ایران میشود یا خیر و تشخیص این موضوع در بیشتر موارد کار سختی نیست. ماهوارههای هواشناسی و مدلها این مسیر را با دقت بالا ردیابی میکنند و به همین دلیل «نداشتن بارش» معمولاً با اطمینان نسبتاً بالایی قابل پیشبینی است.
مسئلهی تخمین مقدار بارش
در مورد بارش نیز وضعیت مشابهی برقرار است: ورود یک سیستم بارشی به کشور را تقریباً همه مدلها درست تشخیص میدهند. بنابراین اینکه «بارش داریم یا نداریم» موضوع پیچیدهای نیست. آنچه مسئله را دشوار میکند، تخمین دقیق مقدار بارش در نواحی مختلف ایران و بهخصوص در مناطق با ناهمواریهای متفاوت است. متأسفانه در تخمین مقدار بارش، بهویژه در مناطق کوهستانی، ضعف جدی وجود دارد.
دلیل آن نیز کاملاً مشخص است؛ هیچکدام از مدلهای اروپایی و آمریکایی روی ایران دقیق کالیبره نشدهاند. یعنی کوهستانهای ما، ساختار پیچیده زاگرس و البرز، بادگیرها، شکافهای محلی و رفتار خردمقیاس جو ایران برای این مدلها بهخوبی تعریف نشدهاند. این مدلها بارش را در مقیاسهای منطقهای تخمین میزنند، نه در حد محلی و نقطهای؛ و این برای جغرافیای ایران یک ضعف اساسی است.
به همین دلیل، تخمین مقدار بارش در مقیاسهای خرد نوسانی، پر خطا و بعضاً کاملاً اشتباه است. نمونه بارز همین هفته در ایلام و نوار غربی بود. درست است که ورود موج و اصل بارش پیشبینی شده بود، اما به جرأت میتوان گفت هیچکدام از پیشبینیها میزان واقعی بارش در مناطق مختلف را درست تشخیص ندادند. اگر این نبود که ادارات هواشناسی از روی احتیاط و ترس همیشه سطح هشدار را بالاتر صادر میکنند، هیچ برآورد دقیقی از میزان بارش در محدودههای کوهستانی و دامنهای نداشتیم.
ضرورت بومیسازی
بنابراین ضروری است که این ضعف ساختاری اصلاح شود. مدلهای پیشبینی باید بومیسازی یا دقیقاً داناسکیل شوند تا بتوانند رفتار ابرها و سامانههای بارشی را هنگام برخورد با ناهمواریهای ایران درست شبیهسازی کنند. بدون این اصلاح، پیشبینی بارش در مقیاس محلی — از لرستان تا آذربایجان و از چهارمحال تا کرمانشاه — همچنان پرخطا و غیرقابلاعتماد باقی خواهد ماند.
لازم به ذکر است که برای تشخيص و تخمین دقیق مقدار بارش یکی دیگر از ابزارهای فوقالعاده مهم رادارهای هواشناسی است.
شوربختانه در این خصوص اکثر ادارات هواشناسی مناطق مختلف کشور ضعیف هستند. لزوم برخورداری برخی از ایستگاه ها از رادارهای هواشناسی، بویژه در نوارهای کوهستانی کشور، ضرورتی انکار ناپذیر است که متأسفانه به دلایل مالی در موارد زیادی انجام نشده است. برای مثال استان ایلام هنوز فاقد رادار هواشناسی است. بعد از سیلاب ویرانگر فروردین ۱۳۹۸ در استان لرستان و خسارات های فراوان آن که بخشی از آن به دلیل ضعف در تخمین دقیق مقدار بارش (عدم وجود رادار هواشناسی) بود، خوشبختانه و بر اساس اخبار از بهمن ۱۴۰۳ رادار هواشناسی در محدوده ناهمواریهای زاغه افتتاح شده است.
در نهایت، میتوان این واقعیت را به یک جمله خلاصه کرد:
تشخیص اینکه بارش داریم یا نداریم ساده است؛ اما تخمین مقدار بارش در جغرافیای پیچیده ایران همچنان مسألهای دشوار است و تا زمانی که مدلها بومیسازی نشوند و رادارهای هواشناسی راه اندازی نشوند، این وضعیت تغییر نخواهد کرد.
و در پایان یک پیش بینی دقیق!!! و خیلی ساده:
هفته آینده در اکثر مناطق کشور بارش نداریم!