پایگاه خبری رج خبر/ اختصاصی/ ژئوپلیتیک و جایگاه نوین در ساختار مدیریتی شرکتها: با توجه به اینکه دولتها و نهادهای بینالمللی به آشکار شدن نظم جهانی در حال فروپاشی اذعان دارند، ایجاد نقش مدیر ارشد ژئوپلیتیک (Chief Geopolitical Officer یا CGO) به یک اولویت فوری برای کسبوکارها تبدیل شده است. این نقش برای یکپارچهسازی هوش ژئوپلیتیکی پیشرفته در تصمیمگیریهای اساسی شرکت طراحی شده و میتوان با یک چارچوب اجرایی سهمرحلهای، از فرصتهای این موقعیت بهشکل حداکثری بهرهبرداری کرد.
تحلیل بیسابقه ریسکهای مزمن توسط دولت بریتانیا
هفته گذشته، دفتر کابینه بریتانیا نخستین تحلیل رسمی خود از «ریسکهای مزمن» را منتشر کرد؛ گزارشی جامع درباره پیشبینی تهدیدات پیشرو برای کسبوکارها و تصمیمگیران سیاستگذاری. در این گزارش، برای نخستینبار یک اقتصاد عضو گروه G7 بهصورت صریح اعلام کرده که بیثباتی بینالمللی و فروپاشی نظم سابق جهانی، خطراتی هستند که تمامی شرکتها – نه فقط شرکتهای بزرگ – باید برای آن برنامهریزی کنند.
این هشدار بیسابقه با گزارش ریسک جهانی مجمع جهانی اقتصاد همراستا است. نسخه بیستم این گزارش، نشاندهنده نگرانی عمیق رهبران جهانی درباره شکافهای فزاینده در عرصه ژئوپلیتیکی، زیستمحیطی، اجتماعی و فناوری است. سال ۲۰۲۵، که این گزارش در آن منتشر شد، هماکنون شاهد تشدید تنشها در جبهههای مختلفی از جمله جنگهای تجاری، درگیریهای سایبری و حتی حملات نظامی است.
ژئوپلیتیک؛ عامل تغییر در شیوه مدیریت ریسک
در گذشته، مدیریت ریسک بر پایهی فرضی کلیدی استوار بود: وجود یک سیستم بینالمللی باثبات و مبتنی بر قانون که امکان پیشبینی و سرمایهگذاری ایمن برای کسبوکارها را فراهم میکرد. اما اکنون شرایط بهشدت تغییر کرده است. شاخص ریسک ژئوپلیتیکی تجاری (GPRT) از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ حدود ۳۰٪ افزایش یافته و شاخص فشار زنجیره تأمین جهانی (GSCPI) تقریباً سه برابر شده است.
در نتیجه، مدیران ریسک که عمدتاً بر مسائل مالی و عملیاتی متمرکز بودند، و واحدهای روابط دولتی که بر لابیگری و تطبیق تمرکز داشتند، دیگر نمیتوانند بهتنهایی با پیچیدگیهای جدید مقابله کنند. تهدیدات ژئوپلیتیکی جدید شامل موارد زیر هستند:
• واگرایی مقرراتی: تضاد میان سیاستهای ملی میتواند به چالشهای پیچیده تطبیق منجر شود. به عنوان مثال، تیکتاک در آمریکا تحت فشار واگذاری اجباری قرار دارد، در حالی که در اروپا فعالیت آزاد دارد.
• اقدامات نظامی: پس از حمله روسیه به اوکراین، شرکتهای خارجی مجبور به ترک بازار روسیه شدند و بیش از ۱۷۰ میلیارد دلار ضرر کردند؛ از جمله BP که یکی از بزرگترین زیانهای تاریخ را با ۲۵.۵ میلیارد دلار نوشت.
• امنیت سایبری: خلأهای همکاری بینالمللی موجب رشد باندهای سایبری شده که حملاتشان منجر به ورشکستگی شرکتها و اعلام وضعیت اضطراری از سوی کشورهایی مانند کاستاریکا شده است.
• درگیریهای اقتصادی: تحریمها، تعرفهها و کنترلهای صادراتی به ابزارهای رایج تبدیل شدهاند. برای نمونه، تحریمهای آمریکا موجب شد هواوی سالانه ۳۰ میلیارد دلار از درآمد بخش گوشیهای هوشمند خود را از دست بدهد.
پیشگامان بهکارگیری مدیر ارشد ژئوپلیتیک
تحولات اخیر موجب شده شرکتهای بزرگ به بازنگری ساختارهای خود بپردازند. مشاورانی مانند McKinsey و Russell Reynolds گزارش دادهاند که شرکتهای پیشرو در حال استخدام نیروهای متخصص روابط دولتی، راهاندازی واحدهای تحلیل ژئوپلیتیکی و جذب مدیرانی با تجربه دیپلماتیک هستند.
در حالی که عنوان CGO هنوز رایج نیست، کارکرد آن در برخی شرکتها شکل گرفته است. مثلاً معاون امور جهانی شرکت Meta، که تا پیش از این توسط نیک کلگ (معاون سابق نخستوزیر بریتانیا) اداره میشد، نمونهای از چنین رویکردی است. این مقام برای هدایت شرکت در برابر چالشهای پیچیده بازارهای جهانی منصوب شده بود.
همانطور که مدیر ارشد پایداری (CSO) و مدیر ارشد امنیت اطلاعات (CISO) در پاسخ به تغییرات محیطی و تهدیدات سایبری ظهور کردند، مدیر ارشد ژئوپلیتیک نیز پاسخی ضروری به شرایط جدید جهانی است.
وظایف کلیدی یک مدیر ارشد ژئوپلیتیک
مدیر ارشد ژئوپلیتیک فراتر از نقش سنتی روابط دولتی عمل میکند و وظایف کلیدی زیر را بر عهده دارد:
• هوش و پیشبینی: پایش مداوم تحولات سیاسی جهانی، سناریوپردازی و ارزیابی تأثیرات آنها بر عملیات، زنجیره تأمین و بازارها.
• مدیریت ذینفعان: تعامل هوشمندانه با دولتها، نهادهای بینالمللی و تنظیمگران با رویکردهای گوناگون، و تلفیق ارزیابی ریسکهای ژئوپلیتیکی در تصمیمگیریهای تجاری.
• واکنش به بحران: پاسخگویی سریع و دقیق به رخدادهای پیشبینینشده که بر اعتبار، زنجیره تأمین یا عملیات تأثیر میگذارند.
چگونه نقش CGO را در شرکت پیادهسازی کنیم؟
ایجاد این نقش فقط برای کاهش ریسک نیست، بلکه برای بهرهبرداری از فرصتهای نوظهور در نظم جدید جهانی نیز حیاتی است. مثالهایی مانند کارخانه گیگافکتوری تسلا در شانگهای یا انتقال زنجیره تأمین اپل به هند نشان میدهد که پیشبینی و چابکی ژئوپلیتیکی میتواند میلیاردها دلار ارزش خلق کند.
برای پیادهسازی نقش CGO، یک چارچوب سهمرحلهای توصیه میشود:
1. ممیزی دقیق ریسک ژئوپلیتیکی: بررسی جامع عملیات، زنجیره تأمین و جریانهای درآمدی در مناطق پرریسک. تحلیل وابستگیهای مقرراتی و شناسایی ذینفعان و تعارضات احتمالی.
2. ساخت قابلیتهای اطلاعاتی ژئوپلیتیکی: ایجاد تیمهای چندوظیفهای که تحلیل ژئوپلیتیکی را به حوزههای خاص کسبوکار متصل کنند. توسعه سناریوهای محتمل، تستهای فشار و تلفیق آنها در برنامههای تداوم کسبوکار.
3. ارتقاء ریسک ژئوپلیتیکی به سطح راهبردی: گنجاندن آن در سطوح بالای سازمان، یا با توسعه نقشهای موجود یا ایجاد موقعیت مستقل CGO که با سایر اعضای ارشد هماهنگی داشته باشد.
جمعبندی؛ ژئوپلیتیک دیگر یک گزینه نیست
در جهانی چندقطبی، شکسته و ناپایدار، مدیر ارشد ژئوپلیتیک دیگر یک گزینه لوکس نیست، بلکه یک ضرورت است. شرکتهایی که این ظرفیت را در ساختار استراتژیک خود وارد کنند، نه تنها از بحرانها عبور میکنند، بلکه در دنیای پرچالش فردا نیز به رشد ادامه خواهند داد.