پایگاه خبری رج خبر/ اختصاصی/ هوش مصنوعی زیر ذرهبین شرکتهای برتر/ مترجم: مهدی سریرچی: شرکتهای برتر آمریکا دائم در مورد هوش مصنوعی صحبت میکنند، اما نمیتوانند مزایای آن را توضیح دهند. بزرگترین شرکتهای بورسی آمریکا مدام دربارهی هوش مصنوعی صحبت میکنند. اما بهجز ترس از «جاماندن»، کمتر شرکتی میتواند توضیح دهد که این فناوری دقیقاً چگونه کسبوکارشان را بهبود داده است.
این نتیجهگیری حاصل تحلیل روزنامه فایننشال تایمز از صدها گزارش شرکتی و گفتوگوی مدیران اجرایی در شرکتهای شاخص S&P 500 طی سال گذشته است و یکی از جامعترین دیدگاهها را در مورد اینکه موج هوش مصنوعی چگونه در حال تأثیرگذاری بر صنعت آمریکا است، ارائه میدهد.
هوش مصنوعی در کانون توجه شرکتهای بزرگ
غولهای بزرگ فناوری مانند مایکروسافت، آلفابت، آمازون و متا به طور منظم مزایای هوش مصنوعی را ستایش کردهاند و متعهد شدهاند که تنها در سال جاری ۳۰۰ میلیارد دلار برای توسعه زیرساختهای مربوط به مدلهای زبان بزرگ سرمایهگذاری کنند.
تصویر محتاطانه شرکتهای غیرسیلیکونولی
شرکتهای بزرگ دور از سیلیکونولی ـ از غول نوشیدنیسازی کوکاکولا گرفته تا تولیدکنندهی پوشاک ورزشی لولولِمون ـ نیز در گزارشهای رسمی خود هر روز بیشتر درباره هوش مصنوعی صحبت میکنند. با این حال، آنها تصویر محتاطانهتری از میزان سودمندی این فناوری ارائه میدهند و نگرانیهایی دربارهی امنیت سایبری، ریسکهای حقوقی و احتمال ناکارآمدی آن مطرح میکنند.
تمرکز گزارشهای SEC بر ریسکها
تعداد شرکتهایی که به طور مستقیم به هوش مصنوعی در گزارشهای خود به کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) اشاره میکنند، افزایش یافته است – اما آنها بیشتر درباره ریسکها صحبت میکنند. عنوان نمودار: تعداد شرکتهای شاخص S&P 500 که در گزارشهای سالانه 10-K مستقیماً درباره تأثیر هوش مصنوعی بر کسبوکارشان بحث کردهاند.
نمونههای نوآورانه در صنایع مختلف
شرکتهایی که در حوزه پشتیبانی مشتریان و کسبوکارهای دادهمحور فعالیت میکنند، سادهتر توانستهاند کاربرد این فناوری را توضیح دهند. برای نمونه، شرکت Paycom (ارائهدهنده خدمات حقوق و دستمزد) در گزارشهای خود اعلام کرده که هوش مصنوعی یک «مزیت مهم رقابتی» برای جذب و حفظ مشتریان است.
این گزارشها، کاربردهای نوآورانهای از این فناوری را نیز آشکار میکنند. شرکت «هانتینگتون اینگالز» (Huntington Ingalls)، یکی از تأمینکنندگان تجهیزات نظامی، هوش مصنوعی را برای «تصمیمگیری در میدان نبرد» به کار میگیرد. گروه سلامت حیوانات «زوئتیس» (Zoetis) از این فناوری برای سرعت بخشیدن به آزمایشهای پزشکی اسبها استفاده میکند. همچنین، شرکت تولیدی «دوور کورپوریشن» (Dover Corporation) فرآیند جدیدی برای پیگیری «خودروهای آسیبدیده از تگرگ» تا زمان تعمیر آنها ایجاد کرده است.
رشد سهام و محدودیتهای واقعی بازار
اما استفاده از این تکنولوژی لزوماً به رشد بیشتر منجر نشده است. از میان این سه شرکت، سهام «دوور کورپوریشن» از زمان عرضه ChatGPT در نوامبر ۲۰۲۲ بهترین عملکرد را داشته و تقریباً با شاخص S&P 500 Equal Weighted برابری کرده است.
این شاخص اجازه نمیدهد که اندازه غولهای فناوری موسوم به «هفت شگفتانگیز» (اپل، مایکروسافت، آمازون، آلفابت، متا، اِنویدیا و تسلا) بر نتایج آن مسلط شود و ابزار بهتری برای مقایسه عملکرد یک سهام نسبت به سهامهای دیگر در این شاخص است.
استفاده از هوش مصنوعی، تضمینی برای عملکرد بهتر در بازار سهام نیست.
دیدگاه گارتنر درباره ترس از جا ماندن
هاریتا خانداباتو، تحلیلگر ارشد در شرکت مشاوره گارتنر، میگوید: «در زمینه بهکارگیری هوش مصنوعی، بسیاری از شرکتها نه بر اساس استراتژی، بلکه بر اساس ‘ترس از جا ماندن’ (FOMO) هدایت میشوند. برای برخی از مدیران، سؤال این نیست که ‘من در حال حل چه مشکلی هستم؟’، بلکه این است که ‘اگر رقیبم زودتر آن را حل کند، چه؟’»
بررسی عمیق فایننشال تایمز
بیش از یک «ترس از جا ماندن»؟
فایننشال تایمز از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کرده تا این اشارهها به فناوری را در گزارشهای سالانه 10-K و متن نشستهای مالی شرکتها استخراج و سپس دستهبندی کند. نتایج بهدستآمده بعداً بازبینی و تحلیل شد تا تصویری دقیقتر و چندلایهتر از آنچه شرکتها درباره این فناوری برای مخاطبان مختلف میگفتند ترسیم شود.
تفاوت میان گزارشهای SEC و نشستهای مالی
گزارشهای ارسالی به کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) شرکتها را ملزم میکند که ریسکهای تهدیدکننده کسبوکارشان را افشا کنند، و بنابراین لحن این گزارشها بهطور طبیعی محتاطانهتر از تبلیغات و وعدههایی است که مدیران در نشستهای مالی ارائه میدهند. با این حال، به نظر میرسد افزایش فهرست ریسکهایی که در این گزارشها ذکر میشود، تأثیر چندانی بر اظهارنظرهای عمومی مدیران نگذاشته است.
تأکید مثبت در نشستهای مالی
طی ۱۲ ماه گذشته، ۳۷۴ شرکت از شاخص S&P 500 در جلسات اعلام درآمد خود به هوش مصنوعی اشاره کردهاند؛ این در حالی است که ۸۷ درصد از این اظهارات کاملاً مثبت بوده و هیچ نگرانیای در مورد این فناوری ابراز نشده است.
در پنج سال گذشته، جهش سهام «هفت شگفتانگیز» فناوری، سهم بزرگی از رشد شاخص S&P 500 را رقم زده است.
خوشبینی ظاهری شرکتهای غیرتکنولوژیک
در حالی که شرکتهای غیرفناوری درباره هوش مصنوعی خوشبین هستند، گزارشهای رسمی آنها مزایای چندان روشنی را نشان نمیدهد. برای نمونه، کوکاکولا در یکی از نشستهای مالی خود در فوریه با شور و شوق از این فناوری سخن گفت — هرچند کاربرد اصلیاش در آن زمان صرفاً تولید یک آگهی تلویزیونی بود.
مزایای مبهم در برابر ریسکهای شفاف
فایننشال تایمز تلاش کرد مزایای مثبت مورد انتظار از این فناوری را دستهبندی کند. بیشتر این مزایا ــ مانند افزایش بهرهوری ــ بهطور مبهم بیان شده بودند و دستهبندی آنها بسیار دشوارتر از ریسکها بود.
شرکتها انتظار داشتند با استفاده از خودکارسازی، جریان کار را بهینه کنند و امیدوار بودند که به کمک هوش مصنوعی بتوانند در بازار تمایز ایجاد کنند. برخی نیز امید داشتند از این فناوری برای بهبود شخصیسازی محصولاتشان بهره ببرند.
مزایای روشنتر برای مراکز داده
گزارشها نشان میدهند شرکتهایی که توانستهاند مزایای روشنتری از هوش مصنوعی ارائه کنند، آنهایی هستند که به رونق روزافزون مراکز داده مبتنی بر هوش مصنوعی خدمت میدهند. شرکتهای انرژی First Solar و Entergy از هوش مصنوعی بهعنوان یکی از عوامل افزایش تقاضا یاد کردهاند.
شرکت Freeport-McMoran که ذخایر بزرگی از مس در اختیار دارد، اعلام کرد که «مراکز داده و توسعههای مرتبط با هوش مصنوعی» از قیمت این فلز پشتیبانی خواهند کرد. این شرکت همچنین افزود که این فناوری میتواند در شناسایی مواد و استخراج مواد معدنی کمککننده باشد.
شرکت تجهیزاتساز کاترپیلار گزارش داد که بخش انرژی آن از پشتیبانی «رشد مراکز داده مرتبط با رایانش ابری و هوش مصنوعی مولد» سود میبرد. کاترپیلار و اینترجی عملکردی بهتر از میانگین سهام شاخص S&P 500 داشتهاند.
افزایش نگرانیهای امنیتی
مزایای احتمالی، ریسکهای شفافتر
با افزایش تعداد شرکتهایی که درباره هوش مصنوعی صحبت میکنند، شمار کمتری از کسبوکارها نسبت به سال ۲۰۲۲ دیدگاههای مثبت درباره این فناوری ابراز میکنند.
شایعترین نگرانی ذکر شده، امنیت سایبری بوده که در سال ۲۰۲۴، بیش از نیمی از شرکتهای شاخص S&P 500 آن را به عنوان یک ریسک مطرح کردهاند. گروه دوستیابی آنلاین Match هشدار داده که: «استفاده از هوش مصنوعی تاکنون منجر به بروز حوادث امنیت سایبری شده و ممکن است در آینده نیز باعث رخدادهایی شود که دادههای شخصی کاربران نهایی خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی را در معرض خطر قرار دهد».
شرکتها نگرانی ویژهای ابراز کردهاند که ممکن است سایر کسبوکارها و مشتریان به حلقههای ضعیف زنجیره امنیتی تبدیل شوند. شرکت Lululemon اعلام کرد نگران ریسکهای امنیتی ناشی از فناوریهای پیشرفتهی هوش مصنوعی است؛ ریسکهایی که میتوانند به افشای اطلاعات حساس، مانند دادههای تراکنشها، منجر شوند.
مایکروسافت با لحنی جدیتر و هشدار آمیز بیان کرد: «توسعه یا بهکارگیری ناکارآمد یا ناکافی هوش مصنوعی ـ چه توسط مایکروسافت و چه دیگران ـ میتواند به رخدادهایی منجر شود که پذیرش راهکارهای هوش مصنوعی را خدشهدار کند، به افراد، مشتریان یا جامعه آسیب برساند، یا باعث شود محصولات و خدمات ما آنطور که باید عمل نکنند.»
عنوان نمودار: تعداد شرکتهای شاخص S&P 500 که به ریسکهای خاص ناشی از هوش مصنوعی در گزارش سالانه خود اشاره کردهاند.
نگرانیهای فراتر از امنیت سایبری
ری آیتل-پورتر، کارشناس حاکمیت هوش مصنوعی و نویسنده، میگوید: «شرکتها تمایل دارند هوش مصنوعی را یک ریسک ببینند، زیرا عادت ندارند با سیستمها یا فرآیندهایی کار کنند که نمیتوانند ۱۰۰ درصد به آنها اتکا کنند.»
دومین نگرانی بزرگ میان شرکتهای آمریکایی این است که تلاشهایشان برای بهکارگیری این فناوری با موفقیت همراه نباشد.
پژوهش تازهای به سرپرستی آدیتیا چالاپالی در آزمایشگاه رسانهای MIT نشان داد که ۹۵ درصد از پروژههای آزمایشی هوش مصنوعی مولد در محیط کار شکست خوردهاند.
دلیل این امر آن است که نسل کنونی ابزارهای هوش مصنوعی فاقد قابلیتهایی مانند حافظه بلندمدت و سفارشیسازی هستند؛ قابلیتهایی که اتصال این ابزارها به سیستمهای موجود شرکتها را سادهتر میکرد.
چالاپالی میگوید: «وقتی با مدیران اجرایی صحبت میکردیم، اغلب میگفتند ابزار داخلی [هوش مصنوعی] بسیار موفق بوده است. اما وقتی با کارمندان حرف میزدیم، متوجه میشدیم که اصلاً از آن استفاده نمیکنند.»
چالشهای نظارتی و حقوقی
در ۱۷۴ گزارش سالانه، یکی دیگر از نگرانیهای رایج، افزایش دغدغههای نظارتی و حقوقی درباره پیادهسازی هوش مصنوعی است.
شرکت متا، که میلیاردها دلار برای استخدام تیمی از محققان به منظور ساخت «فراهوش مصنوعی» هزینه کرده، یکی از غولهای فناوری بزرگی بود که هشدار داد ممکن است به دلیل ادعاهایی مبنی بر «استفاده از کتابها و مواد دارای حق تکثیر مختلف برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی خود»، مجبور به پرداخت خسارتهای حقوقی سنگینی شود.
شرکتهای دیگری که کمتر در معرض استفاده مستقیم از هوش مصنوعی هستند نیز نگرانیهای مشابهی مطرح کردهاند. پپسیکو اعلام کرد: «استفاده ما از هوش مصنوعی ممکن است به افزایش دعاوی مربوط به نقض حقوق یا سایر شکایتها منجر شود، از جمله شکایتهایی که بر پایه استفاده غیرمجاز از فناوری یا محتوای متعلق به اشخاص ثالث مطرح میشوند.»
مزایای مبهم در برابر مشکلات آشکار
یکی از رایجترین مزایای ذکر شده توسط شرکتها این است که هوش مصنوعی به متمایز کردن محصولاتشان کمک خواهد کرد.
عنوان نمودار: تعداد شرکتهای شاخص S&P 500 که به مزایای خاص هوش مصنوعی در گزارش سالانه خود اشاره کردهاند.
شفافیت درباره مشکلات بیشتر از مزایا
تحلیل فایننشال تایمز نشان میدهد که شرکتها دربارهی مشکلات احتمالی هوش مصنوعی بسیار شفافتر از مزایای آن صحبت میکنند. متا در فرم 10-K سال گذشته نوشت: «هیچ تضمینی وجود ندارد که استفاده از هوش مصنوعی محصولات یا خدمات ما را بهبود دهد یا برای کسبوکار ما ــ از جمله کارایی یا سودآوری ــ مفید باشد. ممکن است در ابتکارات مربوط به هوش مصنوعی موفق نباشیم، و این میتواند تأثیر منفی بر کسبوکار، اعتبار یا نتایج مالی ما بگذارد».