پایگاه خبری رج خبر/ اختصاصی/ رایانش کوانتومی در خدمت بانکها: رایانش کوانتومی، فناوریای نوظهور است که میتواند خدمات مالی را دگرگون کند. تصور کنید اگر بتوان بحران مالی بعدی را پیش از وقوع پیشبینی کرد و برای جلوگیری از آن تدابیر لازم را اندیشید؟ به گفته یک گزارش جدید از مجمع جهانی اقتصاد، این دقیقاً یکی از فرصتهایی است که فناوریهای کوانتومی برای بخش بانکی به همراه دارند.
این گزارش با عنوان «فناوریهای کوانتومی: راهبردها و فرصتهای کلیدی برای رهبران خدمات مالی» که با همکاری شرکت Accenture تهیه شده، از دیدگاههای رهبران این حوزه بهره گرفته و نمونههایی از نقاطی که این فناوریها در آن در حال آزمایش هستند و همچنین حوزههایی که احتمال کاربرد گستردهتری در آینده دارند، ارائه میدهد.
کاربردهای کلیدی فناوریهای رایانش کوانتومی در سه حوزه دستهبندی میشوند:
1. رایانش کوانتومی: مدلسازی دقیقتر ریسک، شناسایی تقلب و بهینهسازی سبدهای سرمایهگذاری.
2. امنیت و ارتباطات کوانتومی: رمزنگاری غیرقابل نفوذ از طریق روشهایی نظیر توزیع کلید کوانتومی (QKD) و تولید اعداد تصادفی کوانتومی (QRNG).
3. حسگرهای کوانتومی: تواناییهای دقیق اندازهگیری که میتوانند برای افزایش هماهنگی در الگوریتمهای معاملات فرکانس بالا (HFT) به کار روند.
در حالی که این فناوریها هنوز در مراحل ابتدایی هستند، دو حوزه اول بیشترین پتانسیل را برای صنعت خدمات مالی دارند، گرچه برای مقیاسپذیری آنها باید اقدامات بیشتری انجام شود.
نویسندگان گزارش مینویسند:
«برای استخراج ارزش واقعی از فناوریهای کوانتومی، مؤسسات مالی باید فراتر از مراحل آزمایشی و پایلوت حرکت کنند.»
«تمرکز راهبردی بر چند رکن کلیدی لازم است – سرمایهگذاری پایدار در تحقیق و توسعه (R&D)، فراهمسازی زیرساخت، همکاریهای عمومی-خصوصی، تعامل با استارتاپها و سرمایهگذاران خصوصی، آموزش هدفمند و توسعه نیروی انسانی، و پیادهسازی مسئولانه فناوریهای کوانتومی.»
در ادامه، سه نمونه کاربردی که بانکها هماکنون در حال آزمایش آن هستند و انتظار میرود با بلوغ فناوریهای کوانتومی بهصورت گستردهتری بهکار گرفته شوند، معرفی میشوند:
رایانش کوانتومی: پیشبینی پیشرفته ریسک
همانطور که پیامدهای بحران مالی جهانی سال ۲۰۰۸ نشان داد، درک و پیشبینی سقوطهای مالی برای حفظ ثبات اقتصادی جهانی حیاتی است.
اما شناسایی آسیبپذیریها در شبکههای مؤسسات مالی، امری دشوار است. بانک ترکیهای Yapı Kredi گام مهمی در این راستا برداشته و رویکرد نوآورانهای برای برآورد ریسکهای مالی توسعه داده است.
این بانک مدلی طراحی کرد که نقاط ضعف احتمالی را در شبکه کسبوکارهای کوچک و متوسط (SMEs) شناسایی کند – تا از بروز واکنش زنجیرهای در بحران مالی میان کسبوکارهای در همتنیده جلوگیری شود.
در حالی که تحلیل چنین سناریوهایی با رایانش کلاسیک بسیار زمانبر است، فناوری کوانتومی شرکت D-Wave به بانک امکان داد هزاران سناریوی مختلف را بررسی کرده و کسبوکارهایی را که در معرض خطر هستند، دقیقتر شناسایی کند. در نهایت این اقدام به اتخاذ تصمیمات بهتر منجر شد.گؤکهان اوزدینچ، معاون اجرایی فناوری، داده و مدیریت فرآیند این بانک میگوید:
«مدیریت ریسک یکی از حیاتیترین ارکان بانکداری است. تحلیلی که بهطور سنتی سالها زمان میبرد، با فناوری ما در تنها ۷ ثانیه انجام شد. هدف ما ساخت زیرساخت مالی مقاومتر برای مشتریان و ایجاد مدلی است که صنعت را متحول کند.»
امنیت کوانتومی: رمزنگاری غیرقابل نفوذ
فناوریهای امنیت و ارتباطات کوانتومی میتوانند رمزنگاریهایی با امنیت نظری غیرقابل شکست ایجاد کنند، با استفاده از روشهایی نظیر توزیع کلید کوانتومی (QKD) و تولید اعداد تصادفی کوانتومی (QRNG). الگوریتمهای رمزنگاری پسا-کوانتومی (PQC) مقاومت سیستمها در برابر حملات رایانههای کوانتومی را افزایش میدهند و به محافظت از دادههای حساس مالی در برابر تهدیدات نوظهور کمک میکنند.
همچنین، پیادهسازی زودهنگام PQC مطابق با «استاندارد طلایی» مقررات بینالمللی رمزنگاری – از جمله دستورالعملهای موسسه ملی استاندارد و فناوری آمریکا (NIST) و آژانس امنیت سایبری اتحادیه اروپا (ENISA) – محسوب میشود. بانک HSBC از فناوریهای امن کوانتومی مانند تونلهای VPN مبتنی بر PQC و QRNG برای محافظت از تراکنشهای طلای توکنیشده استفاده میکند. این کار امنیت دادهها، سازگاری با بلاکچین و رعایت استانداردهای امنیت سایبری را تضمین کرده و بهرهوری و نقدشوندگی بازار داراییهای توکنیشده را افزایش میدهد.
در همین حال، بانک Banco Sabadell پروژهای چهارماهه را برای بررسی بهکارگیری PQC آغاز کرد. هدف این پروژه نوسازی پروتکلهای رمزنگاری با تمرکز بر چابکی رمزنگاری (crypto agility) بود؛ به این معنا که سیستمها بتوانند در برابر تهدیدات یا تغییر استانداردها بهسرعت الگوریتمهای رمزنگاری را تغییر دهند. نتیجه این پروژه، ترسیم گامهای بعدی برای گذار سریع به فناوریهای ایمن کوانتومی بود.
رایانش کوانتومی: شناسایی سریعتر تقلب
تنها در بریتانیا، تقلب در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۶ میلیارد دلار به صنعت بانکی خسارت وارد کرد. در آوریل ۲۰۲۵، دولت بریتانیا اعلام کرد که ۱۶۲ میلیون دلار در فناوری کوانتومی برای مقابله با جرم، تقلب و پولشویی سرمایهگذاری خواهد کرد – از طریق مراکز تحقیقاتی و پروژههای آزمایشی.
در حالی که الگوریتمهای یادگیری ماشین سنتی برای شناسایی الگوهای تقلب استفاده میشوند، رایانش کوانتومی میتواند سرعت و دقت این فرآیند را افزایش دهد. بانک ایتالیایی Intesa Sanpaolo به بررسی یادگیری ماشین کوانتومی برای بهبود تشخیص تقلب پرداخته است – با استفاده از دستهبندهای مبتنی بر مدارهای کوانتومی تغییریافته (VQC) برای تحلیل صدها هزار تراکنش.
با بهرهگیری از ابزارهای کوانتومی شرکت IBM، مدل کوانتومی توانست عملکرد بهتری در شناسایی تقلب نسبت به روشهای سنتی ارائه دهد و با استفاده از ویژگیهای دادهای کمتر، دقت و کارایی بالاتری به دست آورد.
در گزارش آمده است:
«با بهبود دقت و ایجاد قابلیت همکاری از طریق پلتفرمهای متنباز، بانکها میتوانند اقدامات ضدتقلب را تقویت کرده و امنیت مالی جهانی را افزایش دهند.»
«با پیشرفت فناوری کوانتومی، مقیاسپذیری آن منافع بیشتری برای صنعت به همراه خواهد داشت.»