در جریان عملیات بازسازی یکی از کلیساهای تاریخی ناپل، مرمتگران با کشفی خارقالعاده مواجه شدند: یک نقاشی دیواری پنهان که قدمتی چند صد ساله دارد و سالها زیر لایههای نقاشیهای جدیدتر مخفی مانده بود. این کشف که در کلیسای قدیس جرج ماجوره (San Giorgio Maggiore) صورت گرفت، توجه بسیاری از تاریخدانان، باستانشناسان و علاقهمندان به هنر را به خود جلب کرده است.
نقاشی؛ لایهبرداری از تاریخ پنهان کلیسا
به گزارش پایگاه خبری رج به نقل از ناپل عملیات بازسازی کلیسا از اوایل سال جاری میلادی و با هدف مرمت ساختار فرسوده، بازسازی نقاشیهای دیواری و حفظ تزئینات باروک آغاز شد. در جریان این فعالیتها، زمانی که کارشناسان مرمت مشغول برداشتن یکی از تابلوهای نقاشی قرن نوزدهمی از دیوار جنوبی کلیسا بودند، متوجه نشانههایی از رنگهای محو شده در زیر لایه فعلی شدند.
پس از بررسیهای اولیه و با استفاده از روشهای غیرتهاجمی مانند اشعه فروسرخ، مشخص شد که در زیر نقاشی فعلی، تصویری قدیمیتر پنهان شده است که سبک و تکنیک آن به رنسانس ایتالیایی بازمیگردد. بلافاصله گروهی از مرمتگران و مورخان هنری به سرپرستی پروفسور فرانچسکا لورنتی از دانشگاه ناپل، مسئولیت ادامه کار را به عهده گرفتند.
قدیس جرج در نبرد با اژدها
با پیشروی تدریجی در پاکسازی سطح، یکی از شناختهشدهترین صحنههای مذهبی مسیحی پدیدار شد: قدیس جرج سوار بر اسب در حال نبرد با اژدها. این تصویر که بارها در تاریخ هنر اروپا بازآفرینی شده، در این نسخه با ویژگیهایی خاص ترسیم شده که نشان از مهارت بالای هنرمند ناشناس آن دارد.
استفاده از رنگهای طبیعی، تکنیک لایهگذاری و نحوه ترسیم حرکات پویای اسب و قدیس، این فرضیه را قوت بخشیده که نقاشی متعلق به یکی از شاگردان مستقیم هنرمندان مکتب فلورانس بوده است. کارشناسان قدمت اثر را حدوداً بین سالهای ۱۴۹۰ تا ۱۵۲۰ تخمین زدهاند.
میراثی هنری با ارزش فرهنگی بینظیر
این کشف تنها یک پدیده هنری نیست، بلکه پنجرهای به سوی درک بهتر از تحولات مذهبی و اجتماعی ناپل در قرون وسطی و اوایل رنسانس است. کارشناسان معتقدند که این نقاشی در دورهای کشیده شده که کلیساها به عنوان مراکز اصلی آموزش و انتقال فرهنگ عمل میکردند، و آثار هنری، ابزاری برای انتقال مفاهیم دینی به عوام محسوب میشدند.
به گفته پروفسور لورنتی، «این نقاشی احتمالاً در پی اصلاحات مذهبی یا تغییر سیاستهای کلیسایی، زیر تابلوهای جدیدتر پنهان شده. چنین پنهانکاریهایی در سدههای گذشته به دلایل سیاسی، دینی یا حتی سلیقههای هنری جدید رواج داشت.»
کشفی دیگر در منطقه
جالب آنکه این تنها کشف هنری مهم اخیر در ناحیه ناپل نیست. چندی پیش، در خانهای روستایی در شهر گراگنانو، واقع در ۳۵ کیلومتری ناپل، نقاشیای کشف شد که به ساندرو بوتیچلی، هنرمند برجسته دوره رنسانس، نسبت داده میشود. این اثر که تصویر مریم مقدس و مسیح کودک را نشان میدهد، بنا به نظر کارشناسان، در سال ۱۴۷۰ برای یکی از کلیساهای محلی سفارش داده شده بود و پس از زلزله دهه ۱۹۸۰، به صورت موقت به یک خانواده محلی سپرده شده بود.
این نقاشی که اکنون در دست بررسی و مرمت است، ارزش تقریبی ۱۰۰ میلیون یورو دارد و انتظار میرود پس از تکمیل فرآیند بازسازی، در موزه ملی کاپودیمونته ناپل به نمایش گذاشته شود.
بازتاب فرهنگی در رسانهها و افکار عمومی
انتشار خبر کشف نقاشی زیرزمینی کلیسای قدیس جرج، واکنشهای گستردهای را در سطح ملی و بینالمللی برانگیخته است. وزارت فرهنگ ایتالیا در بیانیهای ضمن قدردانی از تلاش مرمتگران، اعلام کرد که بودجه بیشتری برای ادامه پروژههای مشابه اختصاص خواهد یافت.
در سطح مردمی نیز، این خبر باعث افزایش بازدید از کلیسا شده و گردشگران بسیاری به امید مشاهده بخشی از این اثر تاریخی، به ناپل سفر کردهاند.
جدال میان حفظ تاریخ یا بازسازی کامل؟
یکی از بحثهای داغ فعلی میان کارشناسان این است که آیا باید لایههای بالایی پاکسازی شوند تا نقاشی قدیمی به طور کامل نمایان شود، یا آنکه وضعیت فعلی، که هر دو لایه هنری را تا حدودی حفظ کرده، نگهداری شود؟ برخی بر این باورند که هر لایه نمایانگر یک دوره تاریخی است و نباید فدای دیگری شود.
در همین راستا، گروهی از کارشناسان بینالمللی از یونسکو، بنیاد نگهداری آثار هنری فلورانس، و موزه لوور، دعوت شدهاند تا در جلساتی تخصصی در این زمینه شرکت کرده و راهکاری مناسب ارائه دهند.
سخن پایانی
کشف نقاشی زیرین در کلیسای ناپل نهتنها گواهی است بر غنای بیپایان فرهنگ و هنر ایتالیا، بلکه تلنگری است برای ارزش نهادن به مرمتهای علمی و دقیق. گاهی کافیست تنها یک تابلو را جابجا کنیم تا دریچهای به گذشتهای فراموششده گشوده شود. در جهانی که بهسرعت به سوی مدرنیته پیش میرود، این یادآوریها بیش از همیشه ضروریاند.